Genderneutraal taalgebruik: wat vinden jongeren?

Genderneutraal taalgebruik: wat vinden jongeren?

Van vragen naar pronouns naar de ‘beste reizigers’ van de Nederlandse Spoorwegen: de roep om inclusief taalgebruik wordt tegenwoordig steeds groter. Hoe denken jongeren daar eigenlijk over? Welke aanbevelingen doen zij als het gaat om genderneutraal taalgebruik? Daar probeerde gastredacteur Emma achter te komen.

Er is geen twijfel over mogelijk: taal is belangrijk. Ook de media, politiek en het bedrijfsleven zijn zich daar van bewust. Zo publiceerde het Europees Parlement al in 2018 hun ‘richtsnoeren voor genderneutraal taalgebruik’ om hun ‘administratieve diensten aan te sporen rekening te houden met de gendergevoeligheid van taal.’ Ook in de Nederlandse kunst- en cultuursector bestaat er zo’n handreiking: Journalist Mounir Samuel beschreef in Waarden voor een nieuwe taal in 2021 hoe taal kan in- en uitsluiten. ‘De samenleving is in beweging’, schrijft Samuel, ‘en de politieke en maatschappelijk druk tot verandering is groot.’ Die verandering moet er komen, schrijft genderjournalist Lisa Peters voor de Correspondent: ‘Het is een groot probleem voor mensen die zich niet man of vrouw noemen.’

En jongeren dan?

Hoe jongeren over inclusief taalgebruik denken werd vorig jaar door 3Vraagt, het opiniepanel van Eenvandaag, onderzocht. De conclusie? Het merendeel van de jongeren is eigenlijk niet zo met inclusief taalgebruik bezig. Van de jongeren die niet tot de LHBTQIA-gemeenschap behoren, gaf 87 procent aan dat ze niet bewust genderneutrale taal gebruikten. Onder de queer jongeren lag dit aantal iets lager: 54 procent zei niet bewust met genderneutrale taal te spreken. Hun verklaringen lopen uiteen, schrijft 3Vraagt. Zo liet een deelnemer weten: “Ik vind het overdreven woke gedoe. We hoeven niet voor een kleine groep mensen ons hele taalgebruik om te gooien.”

Natuurlijk zijn er volgens het onderzoek ook jongeren die genderneutraal taalgebruik enorm belangrijk vinden. Zo vindt 31 procent van de niet-queer jongeren het makkelijk om ‘hen/hun’-voornaamwoorden te gebruiken. Onder queer jongeren was dit aantal 65 procent. Een deelnemer zei daarover: ‘Voor mijzelf als non-binair persoon is het heel fijn om aangesproken te worden zoals ik wil. Het geeft me het gevoel dat ik niet buitengesloten wordt, want dat gebeurt al veel.’

Niet buitengesloten voelen, dus. Om dat te voorkomen, is het gebruiken van genderneutraal taalgebruik vrij essentieel. En, ook al zijn er geen absolute regels, de toepassing ervan is relatief makkelijk. Maar hoe doe je dat dan en welke concrete aanbevelingen doen (queer) jongeren eigenlijk zelf? Om daarachter te komen, deed ik óók een peiling in mijn omgeving: kunnen jongeren een aantal ‘regels’ voor genderneutraal taalgebruik voorschrijven?

1. Ben je ervan bewust dat taal kan uitsluiten

Dit is geen concrete aanbeveling, maar tóch de eerste stap: bewustwording. De manier waarop we over de wereld om ons heen praten, kan er immers voor zorgen dat mensen zich uitgesloten voelen. Dat kan expliciet of impliciet, door stereotypering of stigmatisering. Taal is immers een reflectie van onze leefwereld: ‘Taal is vooringenomen’, zei een vriendin, ‘en er zijn zoveel meer opties om taal te gebruiken.’

2. Vraag naar voornaamwoorden!

Iedereen die ik naar genderneutraal taalgebruik vroeg, begon vrijwel direct over voornaamwoorden. Eigenlijk is dit de meest simpele aanbeveling die er maar is. Stel de vraag: hoe wil jij het liefst worden aangesproken? Zij? Haar? Hem? Hun? Die? Een vriendin, die nota bene haar scriptie over genderneutraal taalgebruik wil schrijven, liet weten:Als je weet dat iemand zich niet dichotoom identificeert, dan zou je in ieder geval ook de persoonlijke voornaamwoorden moeten aanpassen. Of in ieder geval vragen van: hé, hoe wil je dat ik je aanspreek? Of: hé, wat is jouw voornaamwoord? Eén vraag is vrij simpel en daarna kan je het altijd gebruiken.’

3. Vermijd heteronormativiteit

Als je ervan uitgaat dat vrouwen op mannen vallen en mannen op vrouwen, ben je heteronormatief bezig. Omdat dat helemaal niet zo is, is de aanbeveling simpelweg: ga er niet van uit dat iemand hetero is. Wanneer iemand refereert naar zijn/haar/hun partner, moet je er dus niet van uit gaan dat die partner het tegenovergestelde geslacht is.

Vraag niet iemand die aan heeft gegeven vrouw te zijn: ‘heb je een vriend?’ Maar vraag: ‘heb je een partner/relatie?’ Vraag niet: ‘Oh, hoe lang ken je hem al?’ Zeg in plaats daarvan, áls je het per se wilt vragen: ‘Oh, hoe lang ken je hun al?’ (in het Engels: how long have you known them?). Een vriend, die zelf niet veel met inclusiviteit bezig is, zei hierover: ‘Het is niet eens een vreemde vraag, heb je een partner? Je verandert één woord, dat is toch geen moeite? Plus: het komt best vaak voor, dat iemand niet hetero is. De kans dat je het een keertje verkeerd zegt is dus best groot.’

Genderneutraal taalgebruik

Foto door Alexander Grey via Unsplash

4. Gebruik geen genderspecifieke termen

Vermijd waar dat kan genderspecifieke termen. ‘Voor gender zou het net zo makkelijk moeten zijn als je bijvoorbeeld ‘oudere’ in plaats van ‘bejaarde’ zegt. We passen ons vaak al aan, omdat we doorhebben dat sommige termen beledigend kunnen overkomen. Waarom dan niet voor gender?’, vroeg een vriendin zich af.

Hoe doe je dat dan, genderspecifieke termen vermijden? Even een paar voorbeelden. Zeg geen ‘juf’ of ‘meester’, maar: ‘leerkracht’. Geen ‘verpleger’ of ‘verpleegster’, maar: ‘verpleegkundige’. Geen ‘dames en heren’, maar ‘mensen’. In het eerdergenoemde 3Vraagt-onderzoek gaat het op een gegeven moment ook over genderspecifieke termen. Ze schrijven: ‘Een groep benadrukt dat het aanpassen van onze taal helpt om iedereen gelijke kansen te geven, omdat het rolpatronen en stereotypes tegengaat. Zo zouden woorden als ‘huisvrouw’ en ‘zakenman’ de prullenbak in kunnen. Ook schrijft een deelnemer daarover: “Ik vind het onnodig dat we woorden hebben als ‘directeur’ en ‘directrice’. Daarmee maak je op taalkundig niveau al onderscheid tussen mannen en vrouwen, terwijl dat niet zou moeten bestaan.”’

5. Ook in geschreven teksten kan je inclusief zijn

Niet alleen tijdens live gesprekken is het van belang dat je bewust met taal omgaat. Een vriend vertelde: ‘Ik probeer in mijn mailtjes in plaats van ‘beste mevrouw/meneer’ tegenwoordig gewoon ‘beste,’ te gebruiken, ook als ik iemand niet ken.’ Hij liet wel weten: ‘Je moet wel oppassen dat het niet agressief overkomt, dat kan soms nog wel eens.’

Ook in bijvoorbeeld brieven, nieuwsberichten of verslagen kan je inclusief taalgebruik gebruiken. Het Taalcentrum van de Vrije Universiteit Amsterdam geeft hier op hun website vijf tips voor: spreek de lezer direct aan (niet ‘hij’ of ‘zij’, maar ‘je’), gebruik het meervoud, gebruik de eigennaam, laat het bezittelijk voornaamwoord achterwege en gebruik een algemene term. Kortom: gebruik taal waarin niet een gender of sekse dominant is of de norm lijkt. Maar, zo schrijft het Taalcentrum ook, genderbewust taalgebruik is niet in een paar regels te vangen: ‘Als je je bewust bent van het klassieke ‘genderbevestigende patroon’, zijn er genoeg manieren om dat te doorbreken.’

Wat is genderneutraal taalgebruik eigenlijk?

In het eerder genoemde ‘Richtsnoeren voor Genderneutraal Taalgebruik’ van het Europees Parlement wordt de volgende definitie gegeven, die óók wordt aangehaald op Wikipedia:

‘Genderneutraal taalgebruik is het overkoepelende begrip voor alle vormen van niet-seksistisch, inclusief en gendergelijk taalgebruik. Genderneutraal taalgebruik beoogt het vermijden van woorden die als vooringenomen, discriminerend of denigrerend kunnen worden ervaren doordat zij impliceren dat een bepaald geslacht of gender de norm is. Gendergelijk en inclusief taalgebruik draagt ook bij aan de vermindering van genderstereotypering, brengt sociale verandering teweeg en zorgt voor meer gendergelijkheid.’

Meer lezen of kijken? Kijk hier de aanbevelingen van Taaladvies.net of de video van Lela over genderneutraal taalgebruik. 

Genderneutraal taalgebruik

Foto door Tim Mossholder via Unsplash

Wat is gendersensitief taalgebruik?

Genderneutrale taal is in veel situaties gepast en houdt rekening met mensen die zich niet op een binaire manier identificeren met gender, maar het heeft ook nadelen.

‘Vaak neemt genderneutrale taal het mannelijke perspectief als uitgangspunt en kan daarom belangrijke verschillen in de rollen, situaties en behoeften van vrouwen/meisjes en mannen/jongens verbergen. Hierdoor kan de status-quo in stand gehouden worden en wordt gendergelijkheid tegengewerkt.’

Genderneutraal taalgebruik: “In het bevolkingsonderzoek van CBS gaf 11% van de deelnemers aan slachtoffer te zijn geweest van seksueel geweld in de periode april 2019 – april 2020.”

Gendersensitief taalgebruik: “Uit het onderzoek Seksuele gezondheid in Nederland komt naar voren dat 14% van de mannen en 25% van de vrouwen heeft seksueel geweld meegemaakt.”

Meer lezen over gendersensitief taalgebruik? Klik dan hier.
Wil je weten hoe LHBTIQ+ representatie op scholen verbeterd kan worden?
Luister dan hier naar deze podcast aflevering:

Apple Podcasts – LHBTIQ+ representatie op scholen

Spotify – LHBTIQ+ representatie op scholen

 

Geschreven door: Emma Ruiter

Omslagfoto gemaakt door Katie Rainbow via Unsplash

Delen:

Gerelateerde artikelen